Artykuł 4 aktu w sprawie sztucznej inteligencji: co naprawdę mówi o kompetencjach AI

Oficjalna polska nazwa aktu brzmi akt w sprawie sztucznej inteligencji i tak zapisano ją w nawiasie w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej przy rozporządzeniu (UE) 2024/1689 (EUR-Lex, rozporządzenie (UE) 2024/1689, pobrano 6 września 2026). W polskiej prasie krążą też formy „akt o AI” i „akt o sztucznej inteligencji”; są zrozumiałe, ale to nie jest brzmienie urzędowe. Ta różnica jest drobna. Kolejne, które opisujemy niżej, drobne już nie są.

Rynek szkoleniowy w Polsce sprzedaje kompetencje AI głównie strachem: karą, terminem i certyfikatem. Wszystkie trzy elementy dają się sprawdzić w kilkanaście minut, bo tekst rozporządzenia jest publicznie dostępny po polsku. Sprawdziliśmy je i poniżej pokazujemy, co dokładnie widać w tekście. Każdy cytat pochodzi z części normatywnej, nie z motywów, i każdy adres otwarto 6 września 2026 roku.

Co artykuł 4 nakłada na firmę?

Nakłada obowiązek podejmowania środków, które wspierają rozwój kompetencji w zakresie AI wśród personelu i innych osób obsługujących systemy AI w imieniu firmy, z uwzględnieniem ich wiedzy technicznej, doświadczenia, wykształcenia i wyszkolenia oraz kontekstu, w jakim systemy będą używane. Nie nakłada obowiązku osiągnięcia zmierzonego poziomu wiedzy u konkretnej osoby, bo przepis mówi o tym wprost.

To rozróżnienie jest całą stawką tego artykułu. Obowiązek jest zorientowany na działanie firmy, a nie na wynik u pracownika. Dokładnie ta zmiana zaszła 27 lipca 2026 roku, a większość polskich materiałów sprzedażowych wciąż opisuje stan sprzed tej daty.

Jak brzmiał przepis przed 27 lipca 2026 i jak brzmi teraz?

Poniżej oba brzmienia w polskiej wersji językowej, dosłownie z Dziennika Urzędowego. Pierwsze to tekst pierwotny rozporządzenia (UE) 2024/1689, drugie to tekst nadany przez rozporządzenie (UE) 2026/1744, które w polskiej wersji nosi nazwę akt zbiorczy prawa cyfrowego dotyczący AI.

Zmiana ma dwa elementy. Pierwszy: czasownik. Było „w celu zapewnienia, w możliwie największym stopniu, odpowiedniego poziomu”, jest „które wspierają rozwój”. Drugi: nowe zdanie, którego wcześniej nie było w ogóle. Ono samo w sobie zamyka spór o to, czy trzeba komukolwiek wystawić zaświadczenie o poziomie.

Nowy artykuł 4 ma też ustępy 2 i 3, o których mało kto pisze. Ustęp 2 zobowiązuje Komisję i państwa członkowskie do wspierania firm, zwłaszcza MŚP, i przewiduje publikowanie przez Komisję „praktycznych przykładów tego, jak spełnić ten obowiązek” na jednolitej platformie informacyjnej. Ustęp 3 zleca Radzie do spraw AI przyjęcie zaleceń z uwzględnieniem europejskich ram kompetencji. Innymi słowy: unijny ustawodawca przewidział, że firma dostanie gotowe przykłady, a nie że kupi kurs.

Czy za kompetencje AI grozi kara 15 000 000 EUR?

Nie na poziomie unijnym. Kwota 15 000 000 EUR albo 3 % całkowitego rocznego światowego obrotu pochodzi z art. 99 ust. 4 rozporządzenia i dotyczy zamkniętego, wyliczonego katalogu przepisów. Artykułu 4 nie ma w tym katalogu i nigdy w nim nie było. To trzeba jednak powiedzieć precyzyjnie, bo nieprecyzyjna wersja tego zdania jest równie fałszywa jak mit, który obala.

W brzmieniu pierwotnym art. 99 ust. 4 miał siedem punktów i nie wymieniał art. 25 w ogóle: art. 16 (obowiązki dostawców), art. 22 (upoważnieni przedstawiciele), art. 23 (importerzy), art. 24 (dystrybutorzy), art. 26 (podmioty stosujące), art. 31, art. 33 ust. 1, 3 i 4 lub art. 34 (jednostki notyfikowane) oraz art. 50 (przejrzystość). Rozporządzenie (UE) 2026/1744 dopisało do tej listy jeden punkt, oznaczony „da)”, w brzmieniu: „da) obowiązki dostawców i operatorów na podstawie art. 25 ust. 2 i 4”. Artykułu 4 nie ma ani w wersji pierwotnej, ani w obowiązującej. Warto pilnować, o której wersji listy się mówi, bo publikowanie listy poomnibusowej jako pierwotnej to już własny błąd faktograficzny.

Dla porządku: kwota 35 000 000 EUR albo 7 % obrotu z art. 99 ust. 3 dotyczy praktyk zakazanych z art. 5, a 7 500 000 EUR albo 1 % z art. 99 ust. 5 dotyczy podawania nieprawidłowych lub wprowadzających w błąd informacji organom. Żadna z tych trzech kwot nie jest przypisana do kompetencji AI.

Czy obowiązek został przesunięty razem z resztą przepisów?

Nie. Artykuł 4 leży w rozdziale I, a art. 113 lit. a) w brzmieniu nadanym przez omnibus stanowi: „Rozdziały I i II stosuje się od dnia 2 lutego 2025 r., z wyjątkiem art. 5 ust. 1 akapit pierwszy lit. ba) i bb) oraz art. 5 ust. 1a i 1b, które stosuje się od dnia 2 grudnia 2026 r.”. Jedyne wyłączenie z daty 2 lutego 2025 dotyczy fragmentów art. 5, nie art. 4.

Przesunięte zostało co innego, i stąd bierze się zamieszanie. Art. 113 lit. c) w nowym brzmieniu odsuwa rozdział III sekcje 1, 2 i 3 na 2 grudnia 2027 roku dla systemów wysokiego ryzyka z załącznika III oraz na 2 sierpnia 2028 roku dla systemów z załącznika I. Kto czyta nagłówki o „opóźnieniu aktu o AI”, łatwo przenosi to na artykuł 4. W tekście nic takiego nie nastąpiło: artykuł 4 nie został odroczony, został złagodzony w miejscu.

Czy pracownik potrzebuje certyfikatu?

Komisja Europejska odpowiada na to wprost w swoim dokumencie pytań i odpowiedzi o kompetencjach AI. Cytujemy wersję angielską, bo tłumaczenia tej strony na języki narodowe są maszynowe i opatrzone stosownym zastrzeżeniem, a część z nich powiela brzmienie sprzed omnibusa.

Kto egzekwuje to w Polsce i od kiedy?

Polska ma własną ustawę. Ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji została ogłoszona 27 lipca 2026 roku (Dziennik Ustaw 2026 poz. 1003), a jej status w rejestrze ELI to „obowiązujący”. Art. 127 przewiduje wejście w życie po upływie 14 dni od ogłoszenia, czyli 11 sierpnia 2026 roku, z wyjątkiem art. 8–18 oraz rozdziałów 3–5, 8 i 9, które wchodzą w życie po upływie 3 miesięcy od ogłoszenia, czyli pod koniec października 2026 roku. To właśnie w tych rozdziałach mieszczą się przepisy nadzorcze.

Organ jest wyznaczony w art. 5 ust. 1: „Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji, zwana dalej «Komisją», jest organem nadzoru rynku w zakresie systemów sztucznej inteligencji w rozumieniu art. 70 ust. 1 rozporządzenia 2024/1689”, a ust. 2 czyni z niej pojedynczy punkt kontaktowy. Organem notyfikującym jest natomiast, zgodnie z art. 86 ust. 1, minister właściwy do spraw informatyzacji. Według harmonogramu Ministerstwo Cyfryzacji przewodniczący ma zostać powołany w październiku 2026 roku, a Komisja ma rozpocząć działalność w listopadzie. Na dziś jest więc organ wyznaczony ustawą, który jeszcze nie działa. Same uprawnienia egzekucyjne organów krajowych działają, jak podaje Komisja Europejska, egzekwowanie aktu, od 2 sierpnia 2026 roku.

Osobna sprawa to kary krajowe. Polska ustawa nie tworzy własnego katalogu naruszeń. Art. 104 ust. 1 stanowi: „Komisja nakłada na podmiot obowiązany do przestrzegania rozporządzenia 2024/1689, w drodze decyzji, administracyjną karę pieniężną w przypadkach, wysokości i na warunkach określonych w rozdziale XII rozporządzenia 2024/1689”. Polska sankcja finansowa jest więc w całości pochodna wobec unijnego katalogu. Skoro artykułu 4 nie ma w art. 99 ust. 4, to na tym wąskim odczytaniu polska administracyjna kara pieniężna nie przypina się do artykułu 4. Uprawnienia nadzorcze o charakterze niepieniężnym pozostają, a konkretny przypadek warto potwierdzić z prawnikiem.

Twierdzenie, stan faktyczny, źródło

Poniżej zestawienie twierdzeń, które w polskich materiałach sprzedażowych powtarzają się najczęściej. Nie wymieniamy nazw firm; wymieniamy przepisy.

Zestawienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Wszystkie adresy otwarto 6 września 2026 roku.

Kiedy co zaczyna obowiązywać

Czego nie znaleźliśmy

Nieobecność to też ustalenie, więc opisujemy, gdzie szukaliśmy.

• Nie ma artykułu 4 w art. 99 ust. 4 w żadnej z dwóch wersji. Sprawdzone przez przeczytanie pełnej listy punktów w polskiej wersji językowej, a nie przez wyszukanie cyfry „4”, które fałszywie trafiałoby w art. 24, 34 i 50.
• Nie ma w polskiej ustawie własnego katalogu naruszeń. Art. 104 ust. 1 odsyła do rozdziału XII rozporządzenia i nie wylicza przepisów krajowych, inaczej niż zrobiły to niektóre inne państwa członkowskie.
• Nie ma unijnego wymogu certyfikatu ani struktury zarządczej. Komisja odpowiada na oba pytania przecząco we własnym dokumencie.
• Nie ma aktualnego wykazu organów przy Komisji. Strona z pojedynczymi punktami kontaktowymi ma datę własną 26 września 2025 i przy Polsce nadal kreskę, mimo ustawy z lipca 2026. Cytowanie tej tabeli jako stanu bieżącego jest błędem.
• Nie sprawdziliśmy, czy przewodniczący KRiBSI został już powołany. Ustawowy termin przypada w październiku 2026 roku, a jedyne dostępne nam potwierdzenie to harmonogram Ministerstwa Cyfryzacji. Piszemy więc „organ wyznaczony, jeszcze nieoperacyjny”, a nie „bez przewodniczącego”.

Co w takim razie warto zrobić?

Obowiązek jest realny i dotyczy działania, więc rozsądna odpowiedź też jest działaniem, a nie zakupem zaświadczenia. W praktyce sprowadza się to do czterech rzeczy.

• Spisać, gdzie w firmie faktycznie używa się AI, łącznie z narzędziami, które ktoś włączył samodzielnie. Bez tej listy każda dalsza czynność jest zgadywaniem.
• Ustalić wewnętrzne zasady korzystania: co wolno wkleić, czego nigdy, kto zatwierdza wyjątek, co dzieje się z danymi. Rozpisaliśmy to w osobnym tekście o polityce korzystania z AI w firmie.
• Przeszkolić ludzi na własnych zadaniach, w zakresie proporcjonalnym do tego, co robią. Tak właśnie prowadzimy szkolenia AI dla firm: jako część wdrożenia, a nie jako osobny kurs.
• Zachować wewnętrzny zapis o tym, co zrobiono i kiedy. To dokładnie ta forma dokumentacji, którą Komisja opisuje jako wystarczającą.

Jeżeli szkolenie i tak jest w planach, warto sprawdzić, czy da się je sfinansować ze środków publicznych. W Polsce jest to akurat wyjątkowo mocna karta: opisujemy ją w tekście o dofinansowaniu szkoleń AI w Polsce. Kiedy AI ma sięgać do wewnętrznych dokumentów firmy, kompetencje przestają być tematem teoretycznym, bo pracownik musi wiedzieć, skąd system bierze odpowiedź: to opisujemy przy wewnętrznym asystencie AI.